الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
73
تفسير مجمع البيان (فارسى)
كفارند و در بارهء كفار در جملهء بعد مىفرمايد : وَ لَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَ هُمْ كُفَّارٌ : آنهايى كه در حال كفر مىميرند و پس از مرگ پشيمان مىشوند ، توبه ندارند . أُولئِكَ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً : براى آنان عذابى دردناك فراهم كردهايم . علت اينكه خداوند توبهء انسان را در حال بيمارى و يأس از زندگى نمىپذيرد ، اين است كه در اين حالت براى ترك زشتىها و انجام كارهاى نيكو مجبور است و شخص مجبور تكليف ندارد و بر كار نيك و بد خود مستحق مدح يا ذم نيست و كسى كه تكليف از او برداشته شده است ، توبهاش صحيح نيست . به همين جهت است كه اهل آخرت تكليفى ندارند و توبهشان مقبول نيست . برخى به ظاهر « أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً » استدلال كردهاند بر اين كه : عقاب مؤمنانى كه مرتكب گناه كبيره شده و بدون توبه مردهاند حتمى است . لكن آنچه از آيه استنباط مىشود ، اين است كه معناى مهيا كردن عذاب براى ايشان ، آفرينش آتشى است كه در آن گرفتار خواهند شد . اين مطلب مسلم است و ظاهر آيه مقتضى اين است كه آنان مستوجب دخول آتش هستند ولى مقتضى اين نيست كه حتماً بر طبق استحقاق ايشان عمل خواهد شد ( چه بسا عفو خدا يا شفاعت شفاعت كنندگان شامل حالشان شود ) اين احتمال هم مىتوان داد كه : « اولئك » اشاره به آنهايى باشد كه با كفر مىميرند و بنا بر اين عذاب ، براى كسانى مهيا شده است كه اينطور بميرند ، نه گنهكارانى كه بى توبه بميرند يا دم مرگ توبه كنند ، چه در اين صورت ، مشار اليه دور خواهد بود و با بودن مشار اليه نزديك ، احتياجى به اينكه مشار اليه دور را قصد كنيم نداريم . احتمال ديگرى كه ممكن است داد ، اين است كه : خداوند براى آنان عذاب آماده كرده است و اگر بخواهد عادلانه با آنها رفتار كند مستحق عذابند ولى اگر مشيتش به عفو تعلق گيرد ، از عذاب نجات مىيابند . فايدهء اين بيان اين است كه به آنها اعلام شود كه بر اثر چنين اعمالى مستحق عقاب مىشوند و موظفند كه خود را از آن ايمن